...و در ادامه‌ي یک بیعت

محمدعلی معصومی: می‌توان یکی از ویژگی‌های برجسته‌ي رهبری حضرت آيت‌الله خامنه‌اي را گشودن افق‌های جدید و ایجاد گفتمان‌های پیشرو در فضای عمومی و نخبگانی کشور دانست؛ گفتمان‌هایی که می‌تواند باعث تمرکز انگیزه‌ها، انسجام بینش‌ها و هماهنگی رفتارها برای تحقق آینده‌ای معلوم و متعالی باشد.

یکی از دیدارهای مهم و تاثیرگذاری که ایشان به طرح مباحث گفتمان‌ساز پرداختند، دیدار 8 آذر 86 بود. دیداری که معطوف به تبیین گفتمان "مدیریت تحول" در حوزه‌های علمیه شد. متن و حاشیه‌ی این دیدار، خصوصیات قابل تأملی دارد که در این نوشتار، در دو بخش، به برخی از آنها می‌پردازیم.

الف: محتوای بیانات رهبری:

محتوای بیانات مقام معظم رهبری حاوی نکات کلیدی و بسیار مهمی بود که بخوبی نشان دهنده‌ي اشراف دقیق ایشان به مسائل امروز و ضرورت‌های فردای حوزه و نظرات پیشرو و بی‌بدیل ایشان در باب مسائل حوزه بود. محتوای سخنان ایشان، گوهرهای دیریابی بر ذخایر گنجینه‌ي عقلانیت حوزه افزود و حجت را بر رهروان راه بالندگی تمام کرد. حال به لحاظ رعایت اختصار، به برخی محورهای کلیدی‌تر سخنرانی ایشان اشاره می‌کنیم:

1. انتقاد صریح از عدم پی‌گیری پیشنهادات رهبری: «‌از پيشنهادهايى كه بنده درطول اين سال‌ها درباره‏ى حوزه‏ى علميه كردم، چه در مجامع عام كه با طلاب و فضلا و مدرسين جلسه داشتيم و... چه در جلسات كوچك و خصوصى‏تر كه با بعضى از مسئولين حوزه يا بزرگان حوزه يا مراجع يا فضلا داشتيم... خيلی‌هايش تا حالا تحقق پيدا نكرده، يا به صورت نيمه‏كاره و نيمه‏راهه تحقق پيدا كرده است.»

2. آینده‌پژوهی و آینده‌نگاری و امکان طراحی و تحقق آینده‌ي مطلوب: «فردايى وجود دارد؛ اين فردا چگونه است؟ اين را شما بايد معين كنيد؛ امروز بايد معين كند.»

3. هشدار جدی نسبت به وضعیت حوزه در آینده: «حوزه بخواهد از تحول بگريزد، منزوى خواهد شد؛ اگر نميرد، اگر زنده بماند.»

4. طرح گفتمان مدیریت تحول: « تحول را بايد پذيرفت و آن را بايد مديريت كرد.»

5. نسبت سنجی وضعیت موجود و مطلوب: «كار در حوزه زياد شده؛ آنچه كه بايد بشود يا تا حالا نشده و می‌بايست می‌شده...، صد برابر آن كارهايى است كه ما تا حالا در حوزه كرديم.»

6. بیان پیش شرط تعامل دولت و نظام اسلامی با حوزه: «مقدارى توقعات از دولت اسلامى و نظام اسلامى مطرح شد با شكل‌هاى مختلف؛ خوب بعضى از اينها البته الان هيچ عملى نيست، تا وقتى كه حوزه آن مركزيت منسجم را پيدا بكند؛ يعنى حوزه سازماندهى‏اش جورى باشد كه آن مركزيت مدير و متفكر و مسلط بر امور و مورد اعتماد همه، ان‏شاءالله تكميل بشود و شكل بگيرد، بعد مي‌شود با او انسان تعامل كند؛ چون خيلى از اين پيشنهادهايى كه شد، احتياج دارد به ظرفيت‌ها و امكانات حوزه.»

7. طرح دوباره و مؤکد مسئله‌ي آزاداندیشی: «يكى از موضوعاتى كه حتماً لازم است من عرض بكنم، مسئله‏ى آزادانديشى است... چرا اين كرسی‌هاى آزادانديشى در قم تشكيل نمی‌شود؟ چه اشكالى دارد؟ حوزه‏هاى علميه‏ى ما، هميشه مركز و مهد آزادانديشىِ علمى بوده»

8. تکمیل مدیریت: «البته پيشنهادهايى كرديد... همه‏اش هم خوب است، همه‏اش هم درست است؛ منتها هيچ‌كدام از اين‌ها بدون يك مديريت كارآمد امكان‌پذير نيست. كليد همه‏ى اقدام‌هاى مثبت سازمان يافته‏ى قابل انتظارِ نتيجه، كه آدم بتواند نتيجه را از آنها انتظار ببرد، مديريت است. ما بايد مديريت را در حوزه تكميل كنيم.»

9. مطالبات جدی و اساسی از شورای عالی حوزه:

- ترسیم چشم‌انداز حوزه: «شوراى عالى بايد به مسئله‏ى سياستگذارى خيلى اهميت بدهد... بياييد يك چشم انداز بيست ساله، ده ساله براى حوزه تشكيل بدهيد. اين كارِ شوراى عالى حوزه‏ى علميه است.»

- سیاست‌گذاری در عرصه‌ي تولید و توسعه‌ي علوم اسلامی (مدیریت علم): «ما مگر نمی‌گوييم مي-خواهيم علم توليد بشود و پيشرفت كند، خوب كدام علم؟ معناى پيشرفت علم فقه چيست؟ معناى پيشرفت علم اصول مثلاً چيست؟ پيشرفت كند يعنى چه؟ سمت و سوى اين پيشرفت به سوى چيست؟ اينها همه سئوال‌هايى است كه پاسخ لازم دارد. سياست‌هايى كه در مركز شوراى عالى نهاده می‌شود، به اين سئوال‌ها پاسخ مي‌گويد.»

- تشکیل بدنه‌ي کارشناسی از نخبگان حوزه: «(شورای عالی) بايد يك بدنه‏ى كارشناسى بسيار قوى داشته باشند. خوشبختانه در حوزه، ما اين بدنه‏ى كارشناسى را... داريم.»

- شرط لازم برای انجام وظایف: «كِى می‌تواند شوراى عالى اين كار را انجام بدهد؟ وقتى كه افراد محترم شوراى عالى براى اين كار فرصت كافى بگذارند؛ متفرغ باشند؛ يعنى عضويت در شوراى عالى حوزه يك شأنى در كنار شئون اصلى به عنوان شأن فرعى نباشد.»

ب: حاشیه‌ها:

1. انتظار طولانی: این دیدار، پس از گذشت حدود هفت سال از آخرین دیدار رسمی و عمومی رهبر معظم انقلاب با فضلای حوزه (مهرماه 79 – مدرسه فیضیه) صورت گرفت که آن‌هم به گفته‌ي مدیر سابق حوزه‌ي علمیه‌ي قم، "پس از پیگیری های فراوان" محقق شد. در خلال این سال‌ها، دیدارهای ایشان با حوزویان، محدود به سفرهای استانی که با عموم طلاب و روحانیون برگزار شده و برخی دیدارهای خصوصی با مسئولین و یا جمع‌های خاص، بوده است. البته تحلیل علل این فاصله‌ي زمانی طولانی علی‌رغم حساسیت و توجه خاص رهبری به مسائل حوزه، مجالی دیگر می‌طلبد.

2. جمع بزرگان: حضور بزرگان، مسئولین و نخبگان برگزیده‌ي حوزه‌های محوری قم، مشهد و اصفهان یکی از خصوصیات قابل توجه این دیدار بود؛ ظاهراً چنین اجتماعی، قبلا سابقه نداشته است و از شاخص‌های نشان‌دهنده وزانت و اهمیت این جلسه می‌باشد.

3. اولین فرصت: بنا بر آنچه که تا کنون از دیدارهای رهبری با حوزویان منتشر شده، در این دیدار، برای اولین بار، فرصتی ایجاد شد که نخبگان حوزه به بیان دیدگاه‌های خود در محضر رهبری بپردازند و در باب مسائل مختلف حوزه، انتقادات و پیشنهاداتی طرح کنند. این نوع جلسات، در دیدارهای دانشگاهیان با ایشان، به روالی ثابت تبدیل شده؛ اما حساسیت‌های خاص حوزوی، این فرصت را همواره از حوزویان گرفته که با رهبر خود، مستقیم سخن بگویند. این دیدار، اولین و فعلاً آخرین باری بود که این اتفاق مبارک افتاد و این امکان، برای رهبر معظم نیز فرصت مغتنمی بود و اشتیاق شنیدن مطالب سخنرانان، باعث شد که عملاً فقط پنج دقیقه از زمان سه ساعته‌ي مقرر جلسه برای سخنرانی ایشان باقی بماند.

4. هم‌افق با رهبر: علی‌رغم تکثر فکری که در حوزه وجود دارد، مباحث طرح شده نخبگان حوزه، نشان داد که برجستگان و زبدگان فضلای حوزه، با افکار و نگرش‌های تحولی رهبر معظم انقلاب، هم‌افق و همراه هستند. این نکته مورد توجه و تأکید رهبری نیز قرار گرفت. ایشان در ابتدای بیاناتشان فرمودند: «من البته مطالبى را يادداشت كرده بودم كه اينجا با شما در ميان بگذارم، ليكن لزومى ندارد؛ وقت هم كه البته نيست؛ ليكن اگر وقت هم بود، خيلى ديگر لزومى نداشت؛ چون بسيارى از اين مطالبى كه در ذهن من بود، از زبان شماها گفته شد. اين خيلى براى من جالب و زيباست كه مى‏بينم اين مطالب در ذهن برادرها هست.»

5. لزوم انتشار: تاکید مقام معظم رهبری بر انتشار مکتوب و رسانه‌ای جلسه، نشانه‌ای بر اهمیت خاص این دیدار، نزد ایشان است؛ خصوصاً که متن برخی دیدارهای عمومی ایشان با حوزویان، پس از گذشت سال‌ها، به صلاح‌دید مسئولین، هنوز منتشر نشده است. ایشان فرمودند: «به نظرم می‌رسد كه خيلى خوب است، شايد هم لازم باشد كه مجموعه‏ى اين حرف‌هايى را كه اينجا زده شد، تدوين كنند و به صورت يك كتاب دربياورند و منتشر كنند؛ اين به نظرم كار خيلى مناسبى است. حالا آدم دلش می‌خواهد كه اين‌ها در تلويزيون هم پخش شود.»

6. هم‌عهدی برای پی‌گیری: در گذشته، پس از دیدارهای خاص حوزه با رهبریِ معظم، ستادهایی در برخی نهادها جهت پی‌گیری منویات ایشان تشکیل می‌گردید؛ اما ویژگی این دیدار، هم‌عهدی جامعه‌ي مدرسین، شورای عالی و مدیران نهادهای کلان حوزه و تشکیل "شورای پیشبرد و ارتقاء حوزه" بود تا در عالی‌ترین سطوح حوزه، مطالبات رهبری پی-گیری شود. در ماده يك آن، هدف فعالیت‌های شورا، "پی‌گیری ایجاد تحول در مجموعه‌های حوزوی، با توجه به رهنمودهای امام‌خمینی(ره)، مقام معظم رهبری، مراجع و علمای بزرگ شیعه، و بر اساس اصول و سیاستهای مصوب در شورا" عنوان شده است.

طبق اساسنامه، اعضای این شورا 11 نفر هستند که عبارتند از: رئیس و نایب رئیس جامعه مدرسین، دبیر شورای ‌عالی، مدیران مرکز مدیریت حوزه‌ي علمیه قم، حوزه‌های خواهران، حوزه‌ي علمیه خراسان و اصفهان، جامعه‌ي‌الزهراء، جامعه‌ي‌المصطفی العالميه‌ي، رئيس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه‌ي علمیه قم و دبیر شورا.

با تشکیل دبیرخانه، کمیسیون‌های تخصصی، به عنوان بازوی مشورتی شورا، تشکیل می‌شوند تا به پشتیبانی کارشناسی تصمیمات شورا بپردازند. کمیسیون‌های شش‌گانه‌ي شورا عبارتند از: مدیریت و تشکیلات، آموزش، پژوهش و تولید علم، تبلیغ و اطلاع‌رسانی، تربیت و تهذیب، حوزه و نظام.

بر اساس آخرین گزارش منتشر شده توسط دبیرخانه‌ي این شورا، تا تیرماه 87، در فاصله 4 ماه، 4 کمیسیون فعال شد که در جلسات‌شان، 14 موضوع کلی و 150 ریزموضوع مورد بحث و بررسی قرار گرفت و حدود 600 آسیب و 400 پیشنهاد احصا شد.

از سرنوشت این شورا، اطلاعی در دست نیست!

منابع:

1. شیرخانی و زارع، تحولات حوزه علمیه قم پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 84
2. گاهنامه پیشبرد (خبرنامه شورای پیشبرد و ارتقاء حوزه)، شماره 2
3. هفته‌نامه پنجره شماره 20

+ نوشته شده در  سه شنبه ۱۳۸۹/۰۷/۲۷ساعت 7:50  توسط اعضایی شورای فرماندهی پایگاه  |